Migrancki Portal Wiedzy

Пан і хам

“Пан” (Спадар) – гэта ветлівая форма звароту да мужчыны, з якім мы не маем сваяцкіх  адносінаў ці  вельмі блізкіх або нават фамільярных, звычайна ўжываецца разам з імем, прозвішчам ці напрыклад, навуковым або прафесійным званнем. У даўняй Рэчы Паспалітай гэтым тэрмінам акрэсліваліся асобы, якія мелі шляхецкія тытулы, неабавязкова багатыя (сярод шляхты – г. зв. “польскіх паноў” багатыя былі меншасцю). Пераважная большасць шляхты не мела значных маёнткаў, а значная частка была звычайна беднай ці сярэднезаможнай. Адсюль зварот да чужой асобы “Пані” ці “Пан” падкрэслівае павагу і роўны статус грамадзяніна (“грамадзянамі” была ўся шляхта), паводле прымаўкі – “шляхціц на сядзібе роўны ваяводзе”. “Пані” (Спадарыня) – гэта таксама ветлівая форма звароту да жанчыны, з якой мы не маем блізкіх адносінаў (падобным чынам, як і з мужчынаю).

Адпаведна “хам” з’яўляецца брыдкім акрэсленнем, якое тычыцца чалавека грубіянскага, невыхаванага. У даўняй Рэчы Паспалітай “хамам” называлі таксама чалавека ніжэйшага сацыяльнага стану, напрыклад, селяніна. Гэтае акрэсленне паходзіць ад  біблейскага Хама, які здзекваўся з галізны ўласнага бацькі – Ноя. Пра невыхаваную, грубіянскую жанчыну гавораць што яна “хамка” ці “хаміца”.

Паводле: Słownik języka polskiego, PWN, Warszawa 1983

“ПАНІ” І “ПАН” У СУЧАСНАЙ ПОЛЬСКАЙ МОВЕ

1. элегантны пан (элегантны мужчына)
2. вялікая пані (вытанчаная, шыкоўная жанчына)
3. жаніх (малады пан) (мужчына ў дзень свайго шлюбу)
4. быць з некім за пан-брат (быць з некім у вельмі блізкіх адносінах)
5. пан і ўладар (пра некага, хто ўсё вырашае, напрыклад строгі бацька ў сям’і)
6. пані Старажытнага Егіпта (пра Клеапатру)
7. пані Брытанскай Імперыі (пра каралеву Елізавету І)
8. быць гаспадаром сітуацыі (калі нехта ад некага залежыць)
9. Пані арганізавала экскурсію (пра настаўніцу ў школе)
10. Пан Бог (пра стварыцеля свету)

“ХАМ” У СУЧАСНАЙ ПОЛЬСКАЙ МОВЕ

1. скончаны хам (рабіць нешта “па-хамску”, нешта без прыкрыцця, без замоўчвання праўдзівых мэтаў, часта з гвалтам, ужываннем сілы і г. д.)
2. хамскія жарты
3. хамскае насенне (даўней пра селяніна)

„PANI” I „PAN” WE WSPÓŁCZESNEJ POLSZCZYŹNIE

1. elegancki pan (elegancki mężczyzna) [элеганцкі пан (элеганцкі мэнжчызна)]
2. wielka pani (wytworna, szykowna kobieta) [велька пані (вытворна, шыковна кобета)]
3. pan młody (mężczyzna w dniu swojego ślubu) [пан млоды]
4. być z kimś za pan brat (być z kimś w zażyłych, poufałych stosunkach) [быць з кімсь за пан брат]
5. pan i władca (o kimś, kto decyduje np. srogi ojciec w rodzinie) [пан і владца]
6. Pani starożytnego Egiptu (o Kleopatrze) [Пані Старожытнэго Эгіпту]
7. Pani Imperium Brytyjskiego (o królowej Elżbiecie I) [Пані Імпэр’юм Брытыйскего]
8. być panem sytuacji (gdy ktoś zależy od kogoś) [быць панэм сытуац’і]
9. Pani zorganizowała wycieczkę (o nauczycielce w szkole) [Пані зорганізовала выцечке]
10. pan Bóg (o stwórcy świata) [пан Буг]

„CHAM” WE WSPÓŁCZESNEJ POLSZCZYŹNIE

1. skończony cham (robić coś „na chama”, coś bez osłonek, bez ukrywania prawdziwej intencji, często z przemocą, użyciem siły itp.) [сконьчоны хам]
2. chamskie żarty[хамске жарты]
3. chamskie nasienie (dawniej o chłopie) [хамске насене]